Uroczystości odpustowe odbędą się 8 sierpnia 2026 roku w Gozdnicy.
Biogram księdza Aleksandra Zonna
KS. ALEKSANDER ZONN CM - OFICER, ARCHITEKT, KONWERTYTA, A
WRESZCIE GORLIWY MISJONARZ, KTÓRY ODEGRAŁ KLUCZOWĄ ROLĘ W
BUDOWANIU STRUKTUR KOŚCIOŁA RZYMSKOKATOLICKIEGO PO II WOJNIE
ŚWIATOWEJ W GOZDNICY.
Wczesne lata, wojsko i nawrócenie
Aleksander Emil Zonn urodził się 15 grudnia 1899 roku w Wilnie w rodzinie o
korzeniach ewangelicko-augsburskich. Jego rodzicami byli Karol i Elżbieta z domu
Rypiel.
Młodość Aleksandra była naznaczona służbą wojskową i edukacją w prestiżowych
szkołach rosyjskich. Ukończył gimnazjum w Wilnie (1913), a następnie kształcił się w Carskim Korpusie Kadetów w Pskowie i Kazaniu. Przez rok służył w formacjach admirała Kołczaka nad Wołgą. W latach 1919–1921 brał udział w walkach o niepodległość Polski w formacjach legionowych w Wilnie. Po wyjściu z wojska studiował architekturę na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.
Przełomowym momentem w jego życiu był dzień 17 czerwca 1927 roku, kiedy to
pod wpływem lektury Pisma Świętego i własnych przemyśleń przeszedł na
katolicyzm. Niedługo potem wstąpił do seminarium, uzyskując tytuł magistra teologii na podstawie pracy o metropolicie Jozafacie Bułhaku.
Droga do kapłaństwa i wybuch wojny
Święcenia kapłańskie przyjął 25 maja 1934 roku z rąk abpa Romualda
Jałbrzykowskiego. Po krótkiej pracy w Minojtach k. Lidy i Waszkiewiczach, pragnąc
życia doskonalszego, 1 września 1936 roku wstąpił do Zgromadzenia Księży
Misjonarzy (CM) w Wilnie na Górze Zbawiciela gdzie odbył nowicjat a następnie
skierowany do Domu Lwowskiego, tam złożył śluby św. 28 listopada 1938 roku.
Gdy wybuchła II wojna światowa w 1939 roku, ks. Zonn przebywał we Lwowie.
Wykazał się tam odwagą, wychodząc wraz z żołnierzami przed miasto, by kopać
rowy obronne pod ostrzałem niemieckich samolotów i artylerii. Podczas okupacji
pełnił trudną funkcję kapelana w więzieniu oraz zakładzie dla psychicznie i
nerwowo chorych w Kulparkowie.
Misja na Wschodzie (1944–1946)
Po przejściu frontu ks. Zonn podjął heroiczną pracę duszpasterską na terenach
dzisiejszej Ukrainy, m.in. w Żytomierzu, Monasterzyskach, Humaniu, Winnicy,
Kijowie i Nowogrodzie Wołyńskim.
Cud za wstawiennictwem s. Marty Wieckiej: W 1944 roku w Monasterzyskach,
dzięki gorliwym modlitwom za wstawiennictwem zmarłej szarytki, udało mu się
odzyskać kościół zamieniony na cerkiew. Urzędnik-ateista, mimo wcześniejszego
oporu, nagle nakazał oddać świątynię katolikom. Świadectwo ks. Zonna stało się w 2008 r. jednym z dowodów w procesie beatyfikacyjnym siostry Marty, ogłoszonej błogosławioną przez Papieża Benedykta XVI. 4 lutego 2024 r. ks. Stanisław Deszcz sprowadził relikwie bł. Marty Wieckiej do kościoła św. Wawrzyńca w Gozdnicy.
„W październiku 1944 r. gdy w miejscowości Monasterzyska pod Humaniem na Podolu usilnie się starałem o rewindykację kościoła zamienionego w 1942 r. na cerkiew prawosławną doznałem wielkiej łaski za pośrednictwem ś.p. Siostry Marty Wieckiej. W ciągu trzech dni, w których wzmożyłem swe prośby, nastąpiła decydująca zmiana w usposobieniu urzędnika – ateisty, który z całą stanowczością i pod groźbą profanacji rzeczy cerkiewnych kazał duchownemu prawosławnemu oczyścić kościół z prawosławnych urządzeń i sprzętów liturgicznych i oddać kościół katolikom do użytku a mnie pod zarząd.” Ks. Aleksander Zonn CM
W maju 1946 roku, w obliczu narastających prześladowań ze strony NKWD i
przymusowych wysiedleń Polaków, ks. Zonn musiał opuścić Ukrainę. Filia Gozdnica w 1946 r.
21 marca 1946 roku ks. Jan Iwuć ze Zgromadzenia Księzy Misjonarzy św.
Wincentego à Paulo z Krakowa przejął od niemieckiego proboszcza Bernharda
Heina parafię rzym.-kat. pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Iłowej oraz
kościoły filialne: Borowe, Czerna, Iłowa (Kościół Chrystusa Króla), Gozdnica,
Ruszów, Lipna i Przewóz. Przy pomocy pierwszych osadników (m.in. rodzin
Marciniaków, Zazulaków, Wadziaków, Gogoszów, Łomińskich, Teneszczynów,
Seńków, Wojciechowskich, Urbanowiczów) uprzątnięto i wymyto zanieczyszczony,
duży kościół poewangelicki w Gozdnicy. Został on uroczyście poświęcony 1 kwietnia 1946 roku jako kościół rzym-kat. p.w. św. Wawrzyńca Diakona i Męczennika. Posługa w Żaganiu (1946)
Dekretem z dnia 18 czerwca 1946 roku ks. Zonn został ustanowiony kapelanem
szpitala św. Doroty w Żaganiu oraz wikariuszem powiatowym powiatu żagańskiego z przeznaczeniem do duszpasterstwa na terenie dekanatu Żagań i prawem asystowania przy małżeństwach.
Organizacja od podstaw parafii rzym.-kat. pw. św. Wawrzyńca w Gozdnicy (1946-1960).
To najważniejszy okres w powojennej biografii. 20 sierpnia 1946 roku ks. Aleksander Zonn został oficjalnie mianowany pierwszym powojennym proboszczem (administratorem) reaktywowanej parafii pw. św. Wawrzyńca w Gozdnicy (która była rozwiązana od 1810 r.). Tworzył życie religijne dla napływających osadników powracający z robót przymusowych w Niemczech, zdemilitaryzowanych żołnierzyoraz Polaków przesiedlonych z utraconych województw: lwowskiego i tarnopolskiego.
Byli to w większości katolicy, dla których Kościół rzym.-kat. stanowił istotny element tożsamości kulturowej, jak również integrującej Polskich osadników. Ks. Aleksander
Zonn po przyjeździe do Gozdnicy zamieszkał w sołtysówce u Piotra Pytlaka przy ul
Partyzantów 1.
Zaledwie pięć dni po oficjalnym objęciu obowiązków proboszcza, 25 sierpnia 1946
roku, ks. Zonn pobłogosławił pierwszy ślub w Gozdnicy. Nowożeńcami zostali
Piotr Szurgot i Maria Milka. W sumie w okresie swojej posługi w tej parafii ks. Zonn pobłogosławił aż 554 śluby. Warto zauważyć, że w czasie jego pobytu w Gozdnicy związki małżeńskie były błogosławione również przez innych kapłanów. Ostatni ślub pod przewodnictwem ks. Zonna odbył się pod koniec jego tamtejszej posługi – 27 lutego 1960 roku, a związek małżeński zawarli wówczas Władysław Rynka i Franciszka Herbut.
Z końcem sierpnia 1946 r., dzięki staraniom sołtysa, na cele plebanii zabezpieczono budynek po niemieckim pastorze (na Placu Wolności 5). 31 sierpnia odbyło się tam skromne przyjęcie z udziałem ojców rodzin. Ostatecznie jednak ks. Zonn zrezygnował z tej lokalizacji ze względu na uciążliwe, bezpośrednie sąsiedztwo z nowo powstałą placówką Milicji Obywatelskiej (Plac Wolności 7). Przeniósł plebanię do domu przy ul. Traugutta 26 (dawny dom niemieckiego lekarza), gdzie mieściła się ona aż do 1992 roku.
Współpracownikiem ks. Zonna został Leon Janiec, mechanik fabryczny, który objął
funkcję organisty i założył pierwszy chór kościelny, natomiast funkcję kościelnego
objął ojciec jednej z zaangażowanych parafianek. Pierwsze wielkie i uroczyste
nabożeństwo w Gozdnicy odprawiono w Święto Chrystusa Króla – 22 października
1946 r. W dniach 1–6 listopada 1947 r. ks. Zonn zorganizował pierwsze Misje
Parafialne, które poprowadzili Księża Misjonarze św. Vincentego a Paulo.
Działalność dojazdowa i rozwój sąsiednich parafii w Ruszowie i Przewozie
Z powodu krytycznego braku kapłanów w regionie, ks. Zonn podjął szeroką
działalność duszpasterską w okolicznych wsiach. Dekretem z 23 września 1946 roku ks. Zonn został mianowany wikariuszem subsytutem parafii Ruszów i Przewóz.
- Ruszów: 12 września 1946 r. zgłosiła się delegacja mieszkańców, a pierwszą Mszę św. w tamtejszym kościele katolickim ks. Zonn odprawił 15 września 1946 r.
Obsługiwał tę filię do 1 stycznia 1958 r., kiedy Ruszów stał się samodzielną parafią
pw. Zmartwychwstania Pańskiego (proboszcz ks. Stefan Olszak). Ks. Zonn
podarował wspólnocie w Ruszowie jeden z gozdnickich dzwonów.
- Przewóz i Sobolice: Pierwszą Mszę św. odprawił tam 1 listopada 1946 r.
Wspólnotę tę obsługiwał do listopada 1953 r., gdy filia Przewóz stała się samodzielną parafią pw. Niepokalanego Poczęcia NMP (z filią w Sobolicach), a jej proboszczem został ks. Leon Senska CM.
Warszawa i próba wyjazdu na misje do Rumunii (1946–1947)
Rozporządzeniem Wizytatora Prowincji Polskiej Zgromadzenia Księży Misjonarzy ks. Józefa Kryski z 13 listopada 1946 roku, ks. Zonn został oficjalnie delegowany do Rumunii na placówkę duszpastersko-oświatową w Kaczyce (Cacica). W związku z przygotowaniami do wyjazdu, w grudniu 1946 roku przebywał w Warszawie, gdzie starał się o wizę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Podczas jego nieobecności w obowiązkach duszpasterskich w Gozdnicy zastępował go ks. Julian Bałos CM – proboszcz z Witoszyna, a dojazdy niedzielne zabezpieczał także ks. Jan Iwuć - proboszcz z Iłowej. Z powodów politycznych wyjazd do Rumunii nie doszedł do skutku, a kapłan powrócił do pracy duszpasterskiej w Gozdnicy co pozwoliło na przywrócenie normalnego trybu życia parafii. 19 listopada 1947 roku ks. Zonn otrzymał nominację na wikariusza kooperatora parafii Iłowa dla gromady Gozdnica z oficjalną siedzibą w Gozdnicy. 21 stycznia 1948 roku kuria wrocławska rozszerzyła jego jurysdykcję na Ruszów, a 1 czerwca 1948 roku, ponownie rozszerzyła jego uprawnienia o Przewóz.
Praca pedagogiczno-katechetyczna (1949–1950)
Poza intensywną odbudową życia parafialnego i kościoła pw. św. Wawrzyńca w
Gozdnicy, ks. Aleksander Zonn podjął się w roku szkolnym 1949/1950 szerokiej
działalności dydaktycznej jako kontraktowy nauczyciel religii w szkołach
podstawowych regionu, zatrudniany przez państwowe Inspektoraty Szkolne:
1. Szkoła Podstawowa w Gozdnicy: Powołany przez Inspektorat Szkolny w
Żaganiu do pracy od 1 września 1949 do 31 sierpnia 1950 roku w wymiarze
10 godzin tygodniowo przez oba półrocza.
2. Szkoła Podstawowa w Ruszowie: Powołany przez Inspektorat Szkolny w
Zgorzelcu do nauczania religii w roku szkolnym 1949/50 w wymiarze 8 godzin
tygodniowo.
3. Szkoły Podstawowe w Lipnie, Przewozie i Sanicy: Powołany przez
Inspektorat Szkolny w Żarach. W pierwszym półroczu 1949 roku uczył tam w
łącznym wymiarze 15 godzin tygodniowo (Lipna – 6 godz., Przewóz – 3 godz.,
Sanica – 6 godz.), a w drugim półroczu 1950 roku wymiar ten wynosił również
15 godzin (w tym Krzewina – 6 godz. i Sanica – 6 godz.).
Dzięki temu ks. Zonn docierał z posługą katechetyczną do dzieci polskich osadników i reemigrantów w rozproszonych wsiach pogranicza, spędzając wiele godzin w podróżach między placówkami.
Działalność społeczna i państwowa
Ks. Zonn był nie tylko kapłanem, ale i aktywnym obywatelem. W lutym 1948 roku brał udział w pracach Komisji Międzypartyjnej, która ustalała nowe, polskie nazwy ulic w Gozdnicy, starając się usunąć ślady niemieckiej przeszłości miasta. Tak, oto pracę komisji wspomina naoczny świadek tych wydarzeń brat sołtysa Piotr Marciniak:
W sołtysówce nieopodal Rynku zebrała się Międzypartyjna Komisja celem ustalenia nowych polskich nazw ulic dla Gozdnicy. Do komisji powołano: proboszcza parafii rzym.-kat. ks. Aleksandra Zonna CM, członków Gromadzkiej Rady Narodowej z Iłowy, poprzyjeżdżali również partyjni z Żagania. Zebraniu przewodniczył ówczesny sołtys Gozdnicy, mój brat, Paweł Marciniak.
Wprzód Paweł mapę Gozdnicy pokazał, własnoręcznie wcześniej wyrysowaną, i już tak mniej więcej nazwy tam dopasował. Partyjni jednak mieli swoje plany i pomysły. Rozpoczęła się więc długa narada.
Mimo trudnych relacji z komunistyczną władzą, jego praca społeczna w Gozdnicy
została doceniona. 19 lipca 1954 roku Rada Państwa odznaczyła go Srebrnym
Krzyżem Zasługi. Co ciekawe, dokument ten podpisał Aleksander Zawadzki –
postać, z której rodziną rodzice ks. Zonna mieli przed laty "wstrzemięźliwy stosunek".
Przywilej ze Stolicy Apostolskiej
Na mocy dekretu kardynał bł. Stefana Wyszyńskiego, powołując się na
nadzwyczajne uprawnienia udzielone ks. Aleksandrowi Zonnowie przez Stolicę
Apostolską zezwolono się na odprawianie Mszy Świętej w nakryciu głowy tj.
birecie/piusce (łac. cum usu pileoli).
Ostatnie lata życia
10 marca 1960 roku, po blisko 14 latach pracy w Gozdnicy, ks. Zonn został
przeniesiony do Gostynia, a później do Żmigrodu. W 1961 roku zamieszkał w
Krakowie w Domu Kleparskim. Do końca życia pozostał aktywny jako kapelan
krakowskich szpitali: Szpitala im. G. Narutowicza, Szpitala Wojskowego, Szpitala
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Ks. Aleksander Zonn zmarł 30 listopada 1976 roku w Krakowie. Został pochowany
w grobowcu Zgromadzenia Księży Misjonarzy na Cmentarzu Rakowickim.
Archiwa:
Kronika Parafialna, T. 1, s. 1-2
Księga Małrzeństwa Parafii w Gozdnicy, T. 1
L. dz. 1977/46 dekret Administracji Apostolskiej Dolnego Śląska z dnia 18 czerwca
1946 r.
L. dz. 4266/46 dekret Administracji Apostolskiej Dolnego Śląska z dnia 23 września
1946 r.
L. dz. 10173/47 Administracji Apostolskiej Dolnego Śląska dekret z dnia 19 listopada
1947 r
L. dz. 479/48 Administracji Apostolskiej Dolnego Śląska dekret z dnia 21 stycznia
1948 r.
L. dz. 4797/48 Administracji Apostolskiej Dolnego Śląska dekret z dnia 1 czerwca
1948 r
Nr 2420/49 Inspektorat Szkolny w Żaganiu pismo z dnia 13 września 1949 r.
Nr 1793/49 Inspektorat Szkolny w Zgorzelcu pismo z dnia 1 września 1949 r.
Nr 2052/49 Inspektorat Szkolny w Żarach pismo z 1 września 1949 r.
L. dz. 1884/59/P, ad Nr. 1054/59 Przywilej Prymasa Polski bł. Stanisława
Wyszyńskiego z dnia 13 marca 1959 r.
L. dz. 257/60 Kuria Arcybiskupia Wrocławska dekret z dnia 29 lutego 1960 r
M.P. nr 108, poz. 1457 Uchwała Rady Państwa z dnia 19 lipca 1954 r. nr 631
Bibliografia:
Chorzępa M., Śp. ks. Aleksander Zonn, „Roczniki Wincentyńskie” 1987, nr 1, s. 63- 64. Lech Z., Szpieg Watykanu, „Nowe Życie dolnośląskie pismo katolickie” 1994, nr 2, s.6
Marciniak M., Kronika Gozdnicka, 2023
Marciniak M., O Gozdnickich Dzwonach, „Gozdnickie Bajania”, 2018, str. 45
Psyk H., Początki Parafii Gozdnica, 1970
Śliwiński P., Historia Parafii w Gozdnicy p.w. św. Wawrzyńca, 1992, s. 1
Zapiór H., Gawędy Księdza „Roczniki Wincentyńskie” 2004, s. 138
Zonn A., Świadectwo, ASMK, VII/29, CP doc., s. 263.
POCZET PROBOSZCZÓW PARAFII RZYM.-KAT. W GOZDNICY
20.08.1946 r. — 10.03.1960 r. ks. Aleksander Zonn CM
10.03.1960 r. — 30.07.1961 r. ks. Paweł Widuch CM
31.07.1961 r. — 1.08.1965 r. ks. Józef Blaszyński CM
2.08-1965 r. — 5.11.1969 r. ks. Stanisław Górski CM
6.11.1969 r. — 30.06.1986 r. ks. Zygmunt Czekański CM
1.07.1986 r. — 30.06.1991 r. ks. Jan Szwajkowski CM
1.07.1991 r. — 31.06.1997 r. ks. Paweł Śliwiński CM
1.07.1997 r. — 24.06.2004 r. ks. Eugeniusz Walentynowicz CM
25.06.2004 r. — 22.11.2012 r. ks. Jan Kubica CM
23.11.2012 r. — 25.06.2022 r. ks. Antoni Kotapka CM
26.06.2022 r. ks. Stanisław Deszcz CM
Opracował M. Marciniak
.jpg)
.jpg)
.jpg)
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz